U Pirotu, opštini koja još od 2015. ponosno nosi nagradu za izuzetnu evropsku destinaciju zbog svoje jedinstvene gastronomske ponude, posetili smo proizvođače koji, u skladu sa tradicijom i darovima prirode, proizvode specijalitete poput pirotskog kačkavalja i peglane kobasice, priznate i poznate i u svetu.
Otkrili su nam tajne najkvalitetnijih sireva, mesa, starinskih jela, koji svoje ukuse duguju jedinstvenosti staroplaninskih pašnjaka. Usput smo morali da zastanemo u Knjaževcu, pored vodopada, manastira i prizora koji oduzimaju dah, jer ovi delovi Srbije su zaista pravo otkriće.
Magija Stare Planine
Da biste pronašli netaknutu prirodu, čiste reke, vodopade, retke vrste biljaka i životinja, ne morate da odlazite do egzotičnih destinacija ili teško dostupnih mesta. Uputite se ka Staroj planini, na samo 33 km od Pirota, kada dolazite do Vrela, koje se nalazi u delu izletišta prema selu Jelovica. Ambijent u kom dominiraju Jelovička i Dojkinačka reka, prepune potočne pastrmke, na nadmorskoj visini od 730 m. Udahnite duboko taj opojan, planinski vazduh, oslušnite žubor reka, odmorite uz cvrkut ptica. Pređite preko mostića u mir zelenila, dok vas preleću čak i najugroženije vrste leptira, poput staroplaninske bolorije (boloria eunomia), paklenca – jer i više od 60 odsto svih vrsta leptira u Srbiji obitava upravo u ovom parku prirode prve kategorije zaštite.
Ako vas put nanese dalje, od Pirota ka Knjaževcu, obavezno zastanite kod vodopada Bigar. Vrlo je dostupan, uz put, na oko pet kilometara udaljenosti od sela Kalna. Vodopad je visok 35 metara i smešten je na nadmorskoj visini od 450 metara. Voda se preliva preko lakog, rupičastog kamena, bigra, po kojem je vodopad i dobio naziv. Jedan je od mnogih u čijoj svežini i veličanstvenosti možete uživati na Staroj planini.
Manastir Sukovo
Ovaj manastir se nalazi 18 kilometara istočno od Pirota, na desnoj obali reke Jerme, u podnožju brda zvanog Carev kamen i Stare planine. Bratstvo ovog manastira se proizvodnjom sira bavi od 2006. godine i uspeli su da nauče da prave tradicionalni proizvod ovog kraja. Njihovi proizvodi su autentični – od kačkavalja sa bosiljkom, nanom, orasima, susamom, ljutom paprikom, pa sve do čuvenog đubeka – svežeg kačkavalja i najprodavanijeg topljenog kačkavalja sa pavlakom. Proizvode paletu od čak 14 delikatesa, koji lako nalaze put do kupaca širom Srbije.
Bogorodičina crkva u Donjoj Kamenici
Ovaj jedinstveni hram, Bogorodičina crkva, nalazi se u selu Donjoj Kamenici kod Knjaževca, a podignuta je u prvoj polovini 14. veka. Čak pedeset godina nije bilo krova koji bi zaštitio izvanredan životopis, oslikan vizantijski plavom bojom, koja i danas isijava čudesnom lepotom. Konzervatorski radovi na živopisu i arhitekturi crkvice su okončani 1958. godine, a ona se danas nalazi pod zaštitom Republike Srbije, kao spomenik kulture od velikog značaja.
Kačkavalj
Najstariji pisani podaci o izradi kačkavalja na Staroj planini datiraju s početka 18. veka. Dva veka je prošlo od kada su grčki stočari Crnovunci stigli na Staru planinu i doneli recepturu koju čuva Mlekarska škola, u kojoj zanat uče budući majstori – kačkavaljdžije. Sir se pravi od nepasterizovanog mleka da bi se sačuvala kompletna mikroflora koja postoji u mleku, kao i specifičan hemijski sastav u njemu. Saša Petrović iz mlekare „Piroćanci” objašnjava nam proizvodni proces: Prvo se pravi baskija – što je poluproizvod do kačkavalja, onda ona stoji, zatim se seče na mašini.
Kačkavalj se pari i mesi u korpama od leskovog pruća, što je zadržano iz tradicionalne recepture. Kada se od testa dobije homogena masa, ono se stavlja na sto, gde se dalje meša. Kačkavalj se mesi ručno, a testu se dodaje 2% nejodirane morske soli. Ono se zatim stavlja u kalupe, koji će ga u roku od 24 sata oblikovati u pogaču lepog i ukusnog kačkavalja. Tradicionalno, ona bi trebalo da bude teška 10 kilograma. Kada se kalup skine, pogača se nosi u sušaru na zrenje. Sir stoji 2-8 meseci, sušeći se isključivo na vazduhu u strogo kontrolisanim uslovima, okreće se više puta u toku dana na drvenim policama.
Peglana kobasica
Pirotska peglana kobasica je vrhunski specijalitet i upisana je u Registar oznaka geografskog porekla imena kao „Pirotska peglana kobasica” 2022. godine. Pretpostavlja se da potiče još iz doba Turaka. Za spravljanje peglane kobasice koriste se pažljivo odabrani komadi kozjeg, ovčijeg i junećeg mesa, odnosno „posne” vrste mesa. Pirotska peglana kobasica mora biti ljuta ili diskretno ljuta, jer je njena magija baš u ljutini. Kobasica se nakon punjenja vezuje u obliku potkovice i suši se na vazduhu. Tokom perioda sušenja, kobasice se svaka dvatri dana peglaju (najčešće staklenom flašom), zbog čega se i zovu peglane, nakon čega dobijaju oblik potkovice. Na taj način se iz kobasice izbacuje voda, izmeša meso i obezbeđuje njena dugotrajnost.
PIŠE: JASNA DRENOVAC
BONUS VIDEO:
Komentari (0)