Nova naučna studija dovela je u pitanje jedno od najpoznatijih demografskih pravila – da je za održavanje stabilnog broja stanovnika potrebno prosečno 2,1 dete po ženi. Istraživači sada tvrde da bi stvarna stopa fertiliteta potrebna za dugoročni opstanak populacije mogla biti znatno viša i iznositi čak 2,7 dece po ženi.
Povećan rizik od smanjenja populacije
Studija, objavljena u naučnom časopisu PLOS One, zasniva se na matematičkim modelima koji uzimaju u obzir faktore koje tradicionalni koncept “stope proste reprodukcije“ uglavnom zanemaruje. Među njima su smrtnost dece, neravnomeran odnos polova pri rođenju, činjenica da deo odraslih nikada nema potomstvo, kao i slučajne demografske promene koje se akumuliraju tokom više generacija. Istraživači zaključuju da bi upravo ovi faktori mogli značajno povećati rizik od dugoročnog smanjenja populacije čak i u društvima koja dostižu konvencionalni prag od 2,1 deteta po ženi.
Prema rezultatima istraživanja, stopa fertiliteta od najmanje 2,7 dece po ženi pruža mnogo veću verovatnoću da populacija opstane tokom velikog broja generacija. Naučnici navode da je ovaj prag posebno važan za manje populacije, koje su osetljivije na slučajne promene i demografske šokove.
Drastičan pad nataliteta
Ovakvi zaključci dolaze u trenutku kada se svet suočava sa istorijskim padom nataliteta. Globalna stopa fertiliteta danas iznosi približno 2,3 deteta po ženi, što predstavlja dramatičan pad u odnosu na period od pre nekoliko decenija. Brojne projekcije pokazuju da bi tokom narednih decenija globalni prosek mogao da padne ispod nivoa koji se smatra neophodnim za prirodnu obnovu stanovništva.
Više od polovine država sveta već se nalazi ispod tradicionalnog praga od 2,1 deteta po ženi. Među njima su gotovo sve evropske zemlje, veliki deo Istočne Azije, Severna Amerika, kao i pojedine države Latinske Amerike. Posebno se izdvajaju zemlje poput Južne Koreje, Japana, Italije i Španije, koje već godinama beleže izrazito niske stope rađanja. OECD upozorava da bi nastavak ovakvih trendova mogao dovesti do ozbiljnih ekonomskih i društvenih posledica.
Stanovništvo stari
Demografi i ekonomisti ističu da dugotrajno nizak natalitet ne utiče samo na broj stanovnika. Kako se broj rođenih smanjuje, stanovništvo stari, radna snaga postaje manja, a pritisak na penzione i zdravstvene sisteme raste. U mnogim razvijenim zemljama već danas postoji zabrinutost da neće biti dovoljno radno sposobnih ljudi koji bi finansirali rastuće troškove brige o starijoj populaciji.
Za razliku od perioda naglog rasta stanovništva, demografski pad je veoma teško zaustaviti. Čak i kada vlade uvedu finansijske podsticaje za porodice, subvencije za stanovanje ili produžena porodiljska odsustva, efekti takvih mera često su ograničeni i vidljivi tek nakon mnogo godina. Stručnjaci zato upozoravaju da jednom kada fertilitet ostane dugo ispod nivoa potrebnog za obnovu generacija, povratak na više stope rađanja postaje izuzetno težak.
Autori studije ipak naglašavaju da njihovi rezultati ne znače da je čovečanstvo pred neposrednim izumiranjem. Velike populacije imaju značajnu “demografsku rezervu“ i mogu opstajati veoma dugo uprkos niskom natalitetu. Međutim, istraživanje ukazuje da bi, ukoliko se sadašnji trendovi nastave tokom više generacija, mnoge porodične loze, kulturne tradicije i lokalne zajednice mogle postepeno nestajati.
Nova studija tako otvara važnu raspravu o budućnosti svetske populacije. Dok su tokom većeg dela 20. veka najveće brige bile povezane sa prenaseljenošću planete, sve veći broj stručnjaka danas upozorava da bi dugoročni pad nataliteta mogao postati jedan od najvećih demografskih izazova 21. veka.
Komentari (0)