Proces poznat kao fitoremedijacija koristi određene biljke, poput suncokreta, kao biološke filtere za sanaciju zagađenih terena. Zahvaljujući razgranatom korenovom sistemu, suncokret upija vodu iz zemljišta, a zajedno sa njom i opasne supstance koje se u njoj nalaze. Umesto da mu naude, te materije se transportuju kroz stabljiku i skladište u nadzemnim delovima biljke,stablu i lišću. Stručnjaci ovu sposobnost nazivaju hiperakumulacijom, a suncokret spada u red najpoznatijih hiperakumulatora u biljnom svetu.
Najpoznatiji primer, Černobilj
Najčuveniji slučaj primene suncokreta u ove svrhe vezuje se za posledice nuklearne katastrofe u Černobilju 1986. godine. Projekat je pokrenut sredinom devedesetih, kada je kompanija Phytotech iz Nju Džerzija zajedno sa istraživačima postavila splavove obrasle suncokretima na jezerce udaljeno oko kilometar od oštećenog reaktora. Cilj je bio uklanjanje radioaktivnog cezijuma-137 i stroncijuma-90 iz vode.
Rezultati su bili impresivni – prema pojedinim izvorima, iz vode je za svega nekoliko dana uklonjeno i do 95 odsto radioaktivnih čestica. Objašnjenje leži u samoj biohemiji biljke, cezijum u prirodi “oponaša” kalijum, a stroncijum kalcijum ,dva minerala koja su suncokretu inače neophodna za rast, pa ih biljka nesvesno usvaja zajedno sa svojim pravim nutrijentima.
Metoda se, međutim, pokazala mnogo delotvornijom u vodi nego u zemljištu, gde radioaktivni izotopi jače vezuju za čestice zemlje i teže su dostupni korenu. To je potvrđeno i nakon nuklearne nesreće u Fukušimi 2011. godine, kada su suncokreti zasađeni ubrzo posle katastrofe,po pojedinim istraživanjima Ministarstva poljoprivrede Japana, tamo nisu značajnije smanjili radioaktivnost zemljišta, delom i zbog specifičnog sastava tla i vremena sadnje.
Industrijska zagađenja i teški metali
Osim u nuklearnim zonama, suncokreti se koriste i za saniranje zemljišta zagađenog industrijskim otpadom. Jedan od poznatijih primera je projekat u Detroitu, u blizini nekadašnje fabrike automobila “Chrysler”, gde su suncokreti, zajedno sa indijskom slačicom (još jednim hiperakumulatorom), korišćeni za uklanjanje kadmijuma, nikla, cinka i olova iz zemljišta. Prema podacima o tom projektu, upotreba biljaka za čišćenje smanjila je troškove sanacije za više od polovine u odnosu na klasične metode.
Naučne studije takođe beleže uspešno smanjenje koncentracije olova, hroma i bakra u zemljištu nakon gajenja suncokreta, a pojedina istraživanja pokazuju da metoda može smanjiti nivo olova u tlu i do nekoliko puta.
Važno je, međutim, napomenuti da suncokret ne usvaja podjednako uspešno sve teške metale. Dok se olovo, kadmijum, cink, bakar i hrom ubrajaju u metale koje biljka efikasno izvlači iz zemlje, arsen i živa su, prema pojedinim naučnim izvorima, znatno teže dostupni korenu suncokreta, pa je njihovo uklanjanje ovom metodom manje pouzdano nego što se često predstavlja.
Bezbedno odlaganje – ključna faza procesa
Stručnjaci upozoravaju da fitoremedijacija ne uništava toksine, već ih samo premešta iz zemljišta u biljno tkivo. Zbog toga zrele suncokrete, nakon što obave svoj “posao”, treba tretirati kao opasan otpad. Kompostiranje ili spaljivanje ovakvih biljaka strogo se ne preporučuje, jer bi to vratilo koncentrisane toksine nazad u okolinu – u vazduh, zemljište ili podzemne vode.
Ispravan postupak podrazumeva pažljivo sečenje, pakovanje u vreće i odvoženje na deponije opremljene za prijem opasnog otpada. U pojedinim slučajevima, biljni materijal se suši i spaljuje u kontrolisanim industrijskim postrojenjima, nakon čega se iz pepela mogu čak i reciklirati pojedini metali.
Zašto je metoda privlačna
Glavna prednost fitoremedijacije u odnosu na klasične metode sanacije,poput iskopavanja i odvoženja tona zagađene zemlje teškom mehanizacijom,jeste znatno niža cena i manji ekološki otisak. Suncokret pritom brzo raste, lako se prilagođava različitim klimatskim uslovima i tipovima zemljišta, što ga čini praktičnim izborom kako za velike sanacione projekte, tako i za manje, baštenske poduhvate.
Naučnici ipak upozoravaju da metoda ima granice,nije podjednako efikasna za sve zagađivače, sporija je od mehaničkih metoda i zahteva više ciklusa sadnje i žetve dok se zemljište potpuno ne pročisti. Uprkos tome, fitoremedijacija suncokretima ostaje jedan od najupečatljivijih primera kako priroda može pomoći u sanaciji šteta koje je čovek naneo životnoj sredini.
Komentari (0)