Tektonska ploča na kojoj se nalaze Španija i Portugal pokazuje znake sporog rotiranja, navodi se u novoj studiji objavljenoj u naučnom časopisu Gondwana Research.
Kako ističu autori istraživanja, Iberijsko poluostrvo je izloženo stalnom tektonskom pritisku jer se nalazi između dve velike geološke sile, što vremenom dovodi do njegovog postepenog pomeranja i blage rotacije, prenosi Euro weekly news.
Reč je o procesima koji se odvijaju izuzetno sporo, tokom hiljada ili čak miliona godina, pa ih ljudi ne mogu direktno osetiti. Ipak, upravo takva dugotrajna kretanja pomažu u razumevanju učestale pojave zemljotresa na području Španije i Portugala.
Istraživači podsećaju da se, kao i ostali kontinenti, Iberijsko poluostrvo nalazi na tektonskoj ploči koja se veoma sporo kreće po mekšem sloju Zemljinog plašta. Iako se ploče uglavnom pomeraju u predvidljivim pravcima, u ovom slučaju situaciju komplikuje činjenica da se Afrička i Evroazijska ploča približavaju jedna drugoj brzinom od četiri do šest milimetara godišnje.
Za razliku od drugih delova sveta, gde ovakva kretanja stvaraju jasne rasede ili zone subdukcije, granica između Afričke i Evroazijske ploče u zapadnom Mediteranu je nejasna i složena. Zbog toga se tektonski pritisak ne oslobađa duž jednog dominantnog raseda, već se raspoređuje na šire područje koje obuhvata i Španiju i Portugal.
Usled takvih uslova, iberijski blok se ne pomera jednostavno ka severu zajedno s ostatkom Evrope, već se postepeno uvija i rotira u smeru kazaljke na satu, poput zupčanika koji je pritisnut između dva pokretna mehanizma.
Posebnu ulogu u tom procesu ima region Alboran, između južne Španije i severnog Maroka, koji se pomera ka zapadu i dodatno pojačava bočne sile. Ova kretanja doprinela su formiranju Gibraltarskog luka, zakrivljenog planinskog pojasa koji povezuje Betičke kordiljere u Španiji sa planinama Rif u Maroku, ali i čine geologiju područja oko Gibraltarskog moreuza izuzetno složenom.
Pošto se pritisci ne raspoređuju ravnomerno, Zemljina kora reaguje različito u zavisnosti od lokacije. Na pojedinim mestima Afrička ploča direktno sabija Evroazijsku, dok se na drugim delovima energija oslobađa bočno, omogućavajući klizanje tla umesto frontalnog sudara. Jugozapadno od Gibraltara, navodi se u studiji, pritisak je izraženije frontalnog karaktera, jer Afrika deluje poput klipa koji gura Iberijsko poluostrvo i primorava ga na rotaciju.
Ova spora, ali stalna kretanja identifikovana su zahvaljujući analizi seizmičkih zapisa i preciznim satelitskim GPS merenjima, koja mogu da registruju pomake od svega nekoliko milimetara godišnje.
Geolog Asier Madarieta ukazuje da na Iberijskom poluostrvu postoji više oblasti u kojima su vidljive deformacije i seizmička aktivnost, iako su tektonske strukture koje ih uzrokuju često skrivene duboko ispod površine. Saznanje da se čitavo poluostrvo polako rotira, kako navodi, pruža naučnicima novi okvir za tumačenje geoloških procesa.
Istraživači naglašavaju da ovo otkriće ne omogućava precizno predviđanje zemljotresa, ali pomaže u prepoznavanju zona u kojima se akumulira tektonski stres i koje strukture mogu biti potencijalno aktivne, čak i ako nisu vidljive na površini.
Zaključuju da Španija i Portugal ne postaju opasniji iznenada, ali da nova saznanja otkrivaju koliko je njihova geološka prošlost i sadašnjost dinamičnija nego što se na prvi pogled čini. Iako tlo deluje stabilno, na geološkoj vremenskoj skali Iberijsko poluostrvo se neprimetno okreće, pod uticajem sila koje su delovale mnogo pre pojave ljudi i koje će nastaviti da oblikuju region i u budućnosti.
BONUS VIDEO:
Komentari (0)