Smrt predstavlja jednu od ključnih tačaka u poimanju sveta zbog koje su formirane različite kosmogoničke i naučne teorije i pretpostavke, koje pokušavaju da odgonetnu samu prirodu smrti, te da odgovore na pitanja poput čuvenog – gde čovek odlazi nakon upokojenja? U skladu sa tim, najveće svetske religije, ali i alternativni religijski pokreti, razvili su čitave sisteme objašnjenja i propisa u vezi sa regulacijom smrti.
Objektiv.rs vam prenosi neke od najbizarnijih tumačenja u našoj sredini!
Instalirajte našu iOS ili Android aplikaciju – Objektiv.rs
Pored toga što je sahranjivanje na našim prostorima utemeljeno na pravovernim hrišćanskim nazorima, ono je propisano i regulisano i zvaničnim zakonom.
Zakon propisuje da se sahranjivanje može vršiti samo na groblju koje je određeno odlukom donetom u skladu sa zakonom, odnosno koje je odgovarajućim urbanističkim planom ili odlukom Skupštine opštine određeno za sahranjivanje umrlih i propisuje novčane kazne za njeno nepoštovanje.
Međutim, na području Zapadne Srbije zabeležili smo veliki broj slučajeva u kojima dolazi do odstupanja od zvaničnog zakona, budući da se meštani već više od jednog veka sahranju u dvorištima svojih kuća!
Prema kazivanju lokalnog sveštenstva, dolazimo do zaključka da pomenute odluke i njihovo nepoštovanje nisu u nadležnosti eparhije, već gradskih i republičkih vlasti, te da upravo želja za dostojanstvenim ukopom preminulog predstavlja razlog zbog kojeg crkva aktivno učestvuje u tome.
Meštani Rađevine i Jadra preneli su nam da su i u toku socijalizma održavani zborovi birača po mesnim zajednicama, na kojima su aktivisti iz opštine, odnosno opštinskih organa uprave, iznosili čak i odluku Skupštine opštine na osnovu Zakona o sahranjivanju i grobljima – da se ne mogu organizovati nova groblja i izvršiti sahranjivanje po nečijem ličnom nahođenju, bez saglasnosti opštine i JKP-a.
Neki od povoda koje meštani navode kao razlog za nepoštovanje zvaničnog zakona jesu praktične, religijsko-magijske, ali i sentimentalističke prirode.
Religijsko-magijski i sentimentalistički razlozi
Prema svedočenju jednog od naših ispitanika, zabrana sahranjivanja na svojim imanjima se u velikoj meri toleriše zbog bola usled velikog gubitka, kao i zbog toga što preminuli često ostave svoijim potomcima u amanet da ih sahrane “na svojoj zemlji”.
Česti su slučajevi da preminuli budu upravo mrtvorođena ili nekrštena deca, koja prema narodnom verovanju, kao i samoubice, ne smeju biti sahranjeni na zvaničnom seoskom groblju. Prema našem narodnom verovanju, svi pokojnici koji su umrli nasilnom ili neprirodnom smrću imali su nečiste duše, te zbog toga nisu sahranjivanji u opštim grobljima i bili su lišeni posmrtnih obreda. Nakon smrti, verovalo se da takvi pokojnici postaju pomoćnici nečistih sila i da selu donose zlo!
Da li ste čuli za “SOBU ZA SMRT”? Garantujemo da je i danas ima svako, pa i vaša kuća
U skladu sa tim, jedan meštanin nam je dao podrobnije objašnjenje, govoreći da su samoubice posmatrane kao nedostojne pokopa, budući da hrišćanstvo propoveda da je greh oduzeti sebi život. Tako smo zabeležili narativ da se u jednom zaseoku na području Jadra obesio čovek 1962. godine, i da je sahranjen u njivi na mestu same nesreće. Sveštenik mu, kako prenose meštani, nije dolazio na opelo na dan sahrane, budući da ne sme da se opoja, ali je moguće podneti molbu eparhiji šabačkoj, te samo ukoliko vladika izda odobrenje svešteniku u parohiji, moguće je njegovo prisustvovanje.
Praktični razlozi
Jedan od razloga zbog kojih se ljudi na ovom području sahranjuju u svojim dvorištima jeste čisto praktične prirode. Tako smo na terenu zabeležili da opština Krupanj, sa 22 sela, ne poseduje nijedno groblje osim zvanično, gradsko krupanjsko groblje.
Meštani pretpostavljaju da je uzrok tome i retka naseljenost stanovništvom na ovom terenu, poredeći ovom prilikom svoj slučaj sa Loznicom, koju smatraju dosta urbanijom. Prema njihovom kazivanju, nepostojanje grobljanske službe nameće sahranjivanje kao isključivo porodičnu obavezu, govreći da sve i da imaju grobljansku upravu, ukoliko bi se desio slučaj da u selima u jednom danu premine nekoliko lica, nemoguće bi bilo zbog prirode terena svaku sahranu propisno organizovati.
Kako su nam rekli, samo mesto diktira neki način života, pa u tom pogledu i sahranjivanja – nije to nešto što čovek hoće, nego što same okolnosti nameću.
Sahranjivanje u toku rata i epidemije tifusa 1915.
Usled masovnog mobilisanja muškaraca, žene su u toku ratnih okolnosti ostajale same u kućama, starajući se o domaćinstvu. Po sećanju lokalnog stanovništva, izbijanje Prvog svetskog rata predstavljalo je trenutak koji je zahtevao modifikovanje brojnih dotadašnjih navika i običaja, uključujući i održavanje ritualnih obreda.
U skladu sa tim, sahranjivanje na privatnim zemljišnim posedima objašnjavano je upravo odsustvom radne snage (muškaraca, volova), usled čega je bilo nemoguće preminule odnositi na seosko groblje, koje je, kako smo se uverili, u najvećem broju slučajeva formirano na najvišem vrhu sela. Tako su žene same kopale grobno mesto u okviru okućnice i polagale pokojnika na zemlju.
S obzirom da je celu Srbiju godinu dana nakon izbijanja rata zahvatila i epidemija pegavog tifusa, ukoliko bi se konstatovalo da je pokojnik bolovao od zarazne bolesti koja se vremenski posmatrano i poklapala sa posledicama ratovanja, mesto njegovog ukopa bilo je regulisano u cilju sprečavanja cirkulacije i daljeg širenja zaraze. Tako se pokojniku odeća skidala štapom, izbegavao se svaki kontakt sa njegovim telom, i pomoću nosila se premeštao u neposrednu blizinu kuće, budući da se njegov prenos do seoskog groblja (koji uključuje prolazak kroz celo selo) smatrao potencijalno opasnim po bezbednost zajednice.
Ukoliko bi se neko zatekao daleko od kuće, obolevši i preminuvši od pegavog tifusa ili druge zarazne bolesti, sahranjivan je u neposrednoj blizini mesta same smrti, često „na gomili” zajedno sa drugim žrtvama, budući da je prenos tela zaraženih bio i zakonski regulisan u vidu privreme suspenzije celokupnog putničkog železničkog saobraćaja. Kao znak sećanja na njih, njihova uža ili šira porodica koja je ostajala u selu, podizala im je nadgrobne spomenike u blizini domaćinstva. Vremenom, u bliskoj okolini takvih nadgrobnih spomenika, članovi njihovih porodica odlučuju da se sahrane pored njih, formirajući na taj način manja ili veća porodična groblja na privatnim imanjima.
Sahranjivanje kao nevidljivi profit?
Jedan od osnovnih razloga zbog kojih se ljudi sahranjuju na svojim privatnim imanjima, nalazi se u vezi sa slabljenjem uticaja crkve u vremenu nakon Drugog svetskog rata, te agrarne reforme iz 1945/6 godine.
Trenutak kada selo prestaje da se administrativno, pravno i praktično poima kao jedna celina, i momenat kada se ta deoba dalje projektuje i na porodične zadruge, prestavljaju prekretnicu u organizaciji seoskog i porodičnog života, koji za sobom povlači i mehanizme očuvanja svoje zemlje kao svoje individualne svojine.
Dakle, ukoliko osnovni starešina, odnosno domaćin kuće, želi da imanje i celokupno domaćinstvo koje je stvarao tokom svog radnog i životnog veka sačuva od prodaje i nakon svoje smrti, najjednostavniji način, uveliko ustaljen u ovoj sredini, pronaći će u činu svog sahranjivanja u okviru dvorišta. Tako će biti sprečen potenicijalni razdor među njegovim potomcima, obezbediće se „produžavanje života sela” a njegovo domaćinstvo ostaće zauvek pod porodičnim prezimenom, budući da je zemljišne parcele sa grobovima nemoguće prodati.
Kako smo saznali na terenu, nije redak ni slučaj da ljudi koji su u toku svog života radili i živeli u inostranstvu, pred samu smrt odlučuju da se vrate u svoj rodni kraj i da se sahrane na svom imanju.
Sahranjivanje poznatih i istaknutih ličnosti
Čest je slučaj i sahranjivanja poznatih i istaknutih ličnosti na izdvojenim mestima, i to često sa potpuno suprotstavljenim razlozima.
Neretko, neki od tih slučajeva bivaju i medijski ispraćeni, poput sahrana dotadašnjih političkih funkcionera, vojnih generala i crkvenih velikodostojnika.
Izvan groblja sahranjen je i nekadašnji predsednik SRJ, Slobodan Milošević, u porodičnoj grobnici u dvorištu svoje kuće, bez državnog protokola i pravog rituala.
Da li vi smatrate da je prihvatljivo sahranjivanje izvan groblja? Pišite nam u komentarima.
Piše: Teodora Radivojević
Komentari (0)