Poljoprivredna industrija prolazi kroz tihu, ali značajnu transformaciju. Umesto da se protiv insekata, buđi i gljivičnih oboljenja bore isključivo hemijskim sredstvima, sve više farmera širom sveta,od Kalifornije do Nove Škotske,testira i primenjuje uređaje koji na useve usmeravaju kratkotalasno ultraljubičasto zračenje, poznato kao UV-C svetlost. Reč je o tehnologiji koja se, prema rečima istraživača, oslanja na više od jednog veka poznat germicidni efekat ovog dela spektra, sada prilagođen za rad direktno na njivama.
Kako uređaji zapravo funkcionišu
Sistemi se najčešće sastoje od niza UV-C lampi, montiranih na ram koji vuče traktor, ili se kreće samostalno kao autonomno vozilo. Prelazeći preko redova useva, uređaji ozračuju biljke germicidnim talasnim dužinama u opsegu od otprilike 200 do 280 nanometara. Ta vrsta zračenja oštećuje DNK i RNK jednoćelijskih i malobrojnih organizama,pre svega gljivica i bakterija,onemogućavajući im razmnožavanje i dovodeći do njihovog uginuća. Budući da je reč o takozvanom tretmanu “u vidnom polju”, odnosno da zračenje mora direktno da pogodi površinu koju tretira, pojedini uređaji imaju i sisteme za pokretanje vazduha kako bi svetlost dosegla i naličje listova.
Jedan od prvih ovakvih uređaja, nazvan “zmaj” (the dragon), razvijen je u saradnji Ministarstva poljoprivrede SAD, Renseler politehničkog instituta, Univerziteta Kornel i Univerziteta na Floridi, a njegovi projektni planovi danas su besplatno dostupni farmerima koji žele sami da ga izgrade u sopstvenoj radionici. Prvobitno je uspešno korišćen za suzbijanje pepelnice na jagodama uzgajanim na Floridi, a kasnije generacije uređaja, uz preciznije doziranje, postigle su bolju kontrolu bolesti od klasičnih fungicida.
Ključni detalj,tretman se izvodi noću
Za razliku od uprošćenog utiska da svetlost jednostavno “neutrališe” štetočine i patogene, istraživanja pokazuju da efikasnost tehnologije zavisi od jednog specifičnog uslova – tretman mora da se sprovodi noću. Naime, mnogi mikroorganizmi poseduju prirodni mehanizam popravke DNK koji se aktivira pod uticajem vidljive svetlosti tokom dana. Primenom UV-C zračenja u mraku, taj mehanizam se zaobilazi, pa je moguće uništiti patogen relativno niskom dozom zračenja koja je, prema dosadašnjim ispitivanjima, bezopasna za samu biljku kao višećelijski organizam.
Zbog toga kompanije poput kalifornijske TriC Robotics svoje flote autonomnih uređaja puštaju na njive tokom noći, dok polje spava,kako sami ističu, bez ijedne kapi hemikalije, isključivo uz pomoć UV svetlosti i mehaničkih usisivača za insekte.
Prednosti bez hemijskog ostatka
Glavna prednost UV-C tretmana, na kojoj insistiraju i istraživači i proizvođači opreme, jeste odsustvo hemijskog ostatka. Za razliku od fungicida i pesticida, ultraljubičasto zračenje ne ostavlja nikakav trag na plodovima, listovima niti u zemljištu, čime se smanjuje izloženost radnika hemikalijama i rizik od razvoja otpornosti patogena na sredstva za zaštitu bilja. Istraživači takođe navode da se populacije bezopasnih mikroorganizama na površini tretiranih biljaka relativno brzo obnavljaju nakon tretmana, verovatno upravo zato što UV zračenje ne ostavlja nikakav suprimirajući ostatak koji bi sprečio ponovnu kolonizaciju – za razliku od hemijskih preparata dugog dejstva.
Neophodne mere opreza
Uprkos brojnim prednostima, stručnjaci upozoravaju da UV-C tehnologija, baš kao i pesticidi, zahteva stroge mere bezbednosti prilikom primene. Prekomerna izloženost kože UV-C zracima može izazvati opekotine slične sunčanim, dok nezaštićene oči mogu razviti bolno stanje poznato kao fotokeratitis, u žargonu nazvano i “zavarivačev bljesak”. Zbog toga projektovani uređaji uključuju sigurnosne mehanizme, a rukovaoci moraju da poštuju propisane procedure zaštite – što delimično relativizuje predstavu o tehnologiji koja je potpuno bez rizika za ljude koji njome rukuju, iako je krajnji proizvod, hrana, ostaje bez hemijskih tragova.
Kritike i otvorena pitanja
Pojava autonomnih UV-C robota na velikim komercijalnim farmama u Kaliforniji izazvala je i podeljene reakcije na društvenim mrežama. Dok jedan deo javnosti tehnologiju pozdravlja kao dokaz da je poljoprivreda bez hemikalija moguća u velikim razmerama, drugi upozoravaju na moguće rizike po šire ekosisteme, uključujući bakterije, viruse i insekte koji, iako se u pojedinim slučajevima smatraju štetočinama, mogu imati i korisnu ulogu u rastu useva. Naučna zajednica za sada ističe da detaljna ispitivanja fiziologije tretiranih biljaka nisu utvrdila štetne efekte pri dozama koje se koriste u zaštiti od patogena i štetočina, ali dugoročni uticaj na širi agroekosistem i dalje je predmet istraživanja.
Komentari (0)