Odnos Sjedinjenih Američkih Država i Kine ulazi u novu fazu pojačane geopolitičke konkurencije, dok se istovremeno intenzivira uloga ličnih kontakata između lidera dve najveće svetske ekonomije, navodi se u analizi Financial Times-a.
Nakon perioda naglog pogoršanja odnosa zbog Tajvana, trgovinskih sporova i tehnoloških sankcija, administracija Džozefa Bajdena pokušala je da stabilizuje komunikaciju sa Pekingom kroz direktne susrete lidera, uprkos nastavku restriktivnih mera.
Tokom samita u San Francisku 2023. godine, kineski predsednik Si Đinping pristao je na bilateralni susret u Kaliforniji, gde su, prema navodima FT-a, simbolični gestovi imali važnu ulogu u smirivanju tenzija.
Bajden je tom prilikom, kako se navodi, pokazao Si Đinpingu fotografiju iz 1980-ih, dok je kineski lider pozitivno reagovao na razgovor o državnim limuzinama. Međutim, iza protokolarne srdačnosti, deo razgovora u šetnji bez prevodilaca ostao je bez stvarne komunikacije.
– Cilj je bio da se pokaže stabilizacija odnosa, ali paradoks je bio u tome što bez prevodilaca lideri zapravo nisu mogli da razgovaraju – navodi se u oceni Sarе Beran, tadašnje savetnice u Beloj kući.
Diplomatska korektnost i političke tenzije
Nakon susreta, Bajden je dodatno zaoštrio ton kada je u razgovoru sa novinarima kineskog lidera nazvao “diktatorom“, što je izazvalo nelagodu u američkom diplomatskom timu.
Ipak, obe strane su tada procenile da je susret doprineo kratkoročnoj stabilizaciji odnosa, uz zaključak da lični kontakti lidera i dalje imaju nesrazmerno veliki uticaj na globalnu politiku.
Tramp i nova faza pregovora sa Pekingom
Prema analizi, sledeći važan trenutak u odnosima očekuje se tokom najavljene posete Donalda Trampa Pekingu, u trenutku kada se SAD i Kina nadmeću u trgovini, tehnologiji i globalnom političkom uticaju.
Tokom prethodnih kontakata, dve strane su postigle privremeni trgovinski “prekid vatre“, uključujući smanjenje američkih tarifa i kineske ustupke u oblasti retkih minerala.
– Više nema ere u kojoj SAD drže sve karte – ocenjuje profesor Viktor Ših sa Univerziteta Kalifornija u San Dijegu, ukazujući na promenu odnosa snaga.
Trgovina, tehnologija i “strateška stabilnost“
U delu američke administracije ovaj pristup se opisuje kao „strateška stabilnost“, odnosno pokušaj da se dobije vreme za unutrašnje prilagođavanje industrijskih i tehnoloških kapaciteta. Kritičari, međutim, tvrde da se radi o preteranim ustupcima Pekingu.
Posebna pažnja usmerena je na sektor poluprovodnika i retkih minerala, koji predstavljaju ključne tačke međuzavisnosti dve ekonomije.
Tajvan i rizik političkih ustupaka
Jedan od centralnih izvora napetosti ostaje Tajvan, gde američki saveznici u Aziji izražavaju zabrinutost da bi eventualni dogovori Trampa i Sija mogli dovesti do promene američkog pristupa.
Bivši američki ambasador Nik Berns upozorava da bi bilo kakve promene u politici prema Tajvanu predstavljale “istorijsku grešku“, naglašavajući da je direktan dijalog sa Pekingom važan, ali i rizičan.
Istorijski presedan i evolucija odnosa
Analiza podseća da su lični susreti lidera SAD i Kine relativno nov fenomen, koji je postao ključan tek od sredine 20. veka, od sastanka Čang Kaj Šeka i Frenklina Ruzvelta do istorijskog približavanja Ričarda Niksona i Mao Cedunga 1972. godine.
Taj period označio je početak strateškog otvaranja Kine i uspostavljanje temelja savremenih ekonomskih odnosa.
Od “angažovanja“ do strateškog rivalstva
Tokom narednih decenija, odnosi su oscilirali između ekonomske integracije i političkih kriza, uključujući događaje poput Tjenanmena i bombardovanja kineske ambasade u Beogradu 1999. godine.
U 21. veku, naročito nakon 2008. godine i jačanja kineske ekonomije, odnos prelazi iz faze „angažovanja“ u fazu otvorenog strateškog nadmetanja.
Lični odnosi i dalje ključni, ali nedovoljni
Prema analizi Financial Times-a, iako lični odnosi između lidera i dalje mogu kratkoročno stabilizovati odnose, dugoročna putanja SAD i Kine određena je strukturnim rivalstvom u industriji, tehnologiji i globalnom uticaju.
– Personalni odnosi imaju značaj, ali samo do određene mere – navodi se u zaključku analize, uz ocenu da i Vašington i Peking istovremeno koriste dijalog i konkurenciju kao paralelne instrumente svoje strategije.
BONUS VIDEO:
Komentari (0)