Kina ubrzano razvija sposobnosti za vođenje vojnih operacija u svemiru, dok SAD i Velika Britanija usavršavaju sopstvene tehnologije i izvode zajedničke orbitalne operacije. Sve ukazuje na to da se svemir pretvara u novu zonu potencijalnog sukoba velikih sila.
U junu je tajnovita kineska bespilotna svemirska letelica, koju pažljivo prate američki vojni analitičari, izbacila mali satelit nekoliko stotina kilometara iznad Zemlje, u orbitalnom području prepunom komercijalnih i vojnih satelita.
Prema podacima američke kompanije za praćenje svemirskih objekata LeoLabs, taj objekat je potom napravio krug oko drugog kineskog satelita, a zatim se vratio u pravcu svemirske letelice.
O samom satelitu i njegovoj misiji za sada se zna veoma malo. Međutim, američka vojska takođe upravlja sličnom, veoma tajnovitom svemirskom letelicom koja podseća na mali spejs-šatl i nema posadu.
Oba programa ukazuju na ubrzan razvoj vojnih operacija u svemiru u trenutku kada se Peking i Vašington pripremaju za mogućnost da se eventualni sukob proširi i izvan Zemljine orbite, piše Reuters u svojoj analizi.
Kina razvija satelite “lovce“
Kineski istraživači povezani sa vojskom razvijaju tehnologije koje obuhvataju satelite sposobne da prate, presreću, pa čak i zarobe druge svemirske letelice.
Prema dokumentima o patentima, obaveštenjima o nabavkama i naučnim radovima, razvijaju se i sistemi koji bi mogli da produže zalihe goriva satelita tokom takvih operacija.
Istovremeno, SAD i Velika Britanija izvele su prvu poznatu zajedničku vojnu operaciju u svemiru, i to u blizini putanje satelita za koji se sumnja da pripada kineskim obaveštajnim strukturama.
– Kinezi ubrzano razvijaju sposobnosti, uključujući oružje bazirano na Zemlji i u svemiru, namenjeno ometanju ili uništavanju ciljeva – rekao je u julu general Čens Saltzman, načelnik američkih svemirskih operacija.
Prema njegovim rečima, pretnja koju predstavlja Kina je “značajna“. Saltzman se uskoro povlači iz vojne službe.
This is how CHINA launches satellites from the seas.
The Lijian-1 rocket has completed the necessary training and preparations for its first sea-based launch mission, with the countdown to the mission underway.
The medium-sized, solid-fueled commercial rocket is scheduled to… pic.twitter.com/v0jvHe7cFJ
— China Now (@ChinaNow24) August 27, 2026
Sateliti postaju ključni deo modernog ratovanja
Sateliti su postali neizostavan deo savremenog ratovanja, što su pokazali sukobi u Ukrajini i na Bliskom istoku.
Decenijama se koriste za komunikaciju, navigaciju i prikupljanje obaveštajnih podataka za oružane snage na Zemlji, a nakon postavljanja u orbitu uglavnom su ostajali na unapred određenim putanjama.
Međutim, vojske sve više posmatraju satelite i kao aktivne oružane platforme koje mogu da izvode napade ometanjem rada drugih satelita, korišćenjem elektronskog ometanja ili zaslepljivanjem laserima, ali i fizičkim presretanjem neprijateljskih letelica.
– Ometanje američkih svemirskih sposobnosti „paralisalo bi našu ogromnu vojsku u zemaljskoj sferi“ i uticalo na sve, od nadzora do protivraketne odbrane – rekao je Everet Dolman, nekadašnji profesor Ratnog koledža američkog ratnog vazduhoplovstva.
On je ocenio da bi svemirske letelice, zahvaljujući pokretljivosti i mogućnosti da postavljaju satelite ili prenose teret, protivnicima mogle izgledati kao potencijalni „svemirski lovci“.
Orbita Zemlje sve je prometnija
Rastuće rivalstvo dolazi u trenutku kada Zemljina orbita postaje sve zagušenija.
Kompanija SpaceX trenutno upravlja sa oko 11.000 Starlink satelita, a planira i konstelaciju većih svemirskih centara za obradu podataka uz pomoć veštačke inteligencije.
Kina gradi konkurentske mreže, dok program protivraketne odbrane „Golden Dome“, koji je pokrenuo američki predsednik Donald Tramp, predviđa i presretače bazirane u svemiru.
SAD takođe usavršavaju sposobnosti koje bi mogle da budu od ključnog značaja u eventualnom budućem sukobu.
SAD i Velika Britanija izvele operaciju u blizini kineskog satelita
Tokom zajedničke američko-britanske operacije u septembru prošle godine, američke svemirske snage iz baze u Koloradu usmerile su američki vojni satelit da priđe britanskom satelitu.
Istovremeno je kineski satelit Šijan 12-01 prošao oko 83 kilometra ispod njih, prema podacima kompanije Slingshot Aerospace, koja se bavi svemirskim obaveštajnim podacima.
Stručnjaci takvu udaljenost smatraju relativno malom.
Tri stručnjaka za svemir sa vojnim iskustvom rekla su za Reuters da je operacija delovala kao poruka Pekingu. Endrju Tarner, penzionisani visoki oficir britanskog ratnog vazduhoplovstva koji danas radi kao svemirski konsultant, ocenio je da je operacija bila „gotovo sigurno strateški signal Kini“.
Cilj je, prema njegovim rečima, bio da se pokažu jedinstvo saveznika i njihove sposobnosti, ali i da se pošalje upozorenje Pekingu da ne ometa britanski satelit.
SAD i Velika Britanija javno su saopštile da su izvele operaciju, prvu poznatu takvu akciju između dve članice obaveštajnog saveza “Pet očiju“, ali nisu objavile podatak da se odvijala u blizini kineske letelice.
Veliki deo aktivnosti u svemiru i dalje je klasifikovan kao tajna zbog njihovog obaveštajnog značaja.
Američka Svemirska komanda saopštila je da je misija pokazala sposobnost SAD da sarađuju sa saveznicima u svemiru.
Britansko Ministarstvo odbrane navelo je da je svemir sve važniji za vojne operacije i da Velika Britanija i njeni partneri izvode napredne orbitalne operacije radi zaštite nacionalnih i vojnih interesa.
Ni SAD ni Velika Britanija nisu komentarisale blizinu kineskog satelita tokom operacije.
Kina: Protivimo se militarizaciji svemira
Sledeći načelnik svemirskih operacija američkih svemirskih snaga, general-potpukovnik Daglas Šis, učestvovao je u ovoj operaciji.
U intervjuu ubrzo nakon toga rekao je da približavanje drugoj svemirskoj letelici može pomoći u proveri da li saveznički satelit pravilno funkcioniše ili da se utvrdi da li protivnik „radi nešto što ne bi trebalo“.
Tada nije želeo da kaže da li se u blizini nalazio satelit neke druge države.
Velika Britanija je nedavno otkrila da je operacija izvedena istovremeno sa pomorskim angažovanjem u indo-pacifičkom regionu.
– Korišćenje svemira ne samo za podršku vojnim operacijama na Zemlji, već i za uticanje na njihov ishod, “zaista je veoma važno“ – rekao je tadašnji komandant britanske Svemirske komande, general-major Pol Tedman. On je u međuvremenu penzionisan.
Kinesko Ministarstvo spoljnih poslova saopštilo je da nije upoznato sa konkretnim detaljima američko-britanske operacije.
Šire posmatrano, Peking se protivi naoružavanju svemira i podržava njegovu mirnodopsku upotrebu. Istovremeno je optužio Vašington da podstiče trku u naoružanju kroz programe poput sistema „Golden Dome“ i potencijalnog postavljanja oružja u svemiru.
Na pitanja o satelitu Šijan 12-01 i kineskoj svemirskoj letelici, kinesko Ministarstvo spoljnih poslova saopštilo je da nema informacije.
Državna novinska agencija Sinhua ranije je opisala Šijan 12-01 kao satelit namenjen istraživanju svemirskog okruženja, dok je svemirska letelica predstavljena kao eksperimentalna platforma za mirnodopsku upotrebu svemira.
Američke svemirske snage saopštile su da njihova svemirska letelica takođe sprovodi različita testiranja i eksperimente.
🚨 CHINA’S PALLAS-1 DEBUT — GALACTIC ENERGY MAKES ORBIT
52m, 3.35m dia, 283-ton RP-1/LOX beast, 7x Welkin @ 40t thrust each = 350t liftoff, 7t to LEO 🚀
Most don’t know 1 Sept ’26 10am launch from self-built pad at Jiuquan, partially reusable like Falcon 9, dummy payload,… pic.twitter.com/EeKXE50DtU— The Cosmos Network (@CosmosNetwork) September 2, 2026
Svemirsko oružje
Načelnik američke Svemirske komande, general Stiven Viting, u više navrata je naglašavao značaj svemira za savremeno ratovanje.
Upozorio je da protivnici razvijaju sposobnosti kojima bi mogli da onemoguće SAD pristup ključnim sistemima i smanje efikasnost američkih oružanih snaga.
Prema njegovim rečima, protivnici bi u slučaju sukoba verovatno pokušali da napadnu američke svemirske kapacitete u ranoj fazi rata.
Kako bi odgovorile na takve pretnje, SAD moraju da zauzmu aktivniji pristup vođenju ratnih operacija u svemiru, smatra Viting.
To ne podrazumeva samo zaštitu američkih sistema već i spremnost da se, ukoliko bude potrebno, ugroze ili napadnu neprijateljske svemirske platforme.
Viting je pozvao na razvoj orbitalnih presretača i drugog oružja.
– Moramo biti potpuno spremni za sukob u svemiru. Ako odvraćanje ne uspe, borićemo se i pobediti – rekao je on na konferenciji u aprilu.
Zapadni zvaničnici upozoravaju na čitav niz potencijalnih pretnji, uključujući lasere sa Zemlje, elektronske ometače, sajbernapade i protivsatelitske rakete.
U orbiti SAD, Kina i Rusija već imaju pokretne satelite sposobne da priđu drugim svemirskim letelicama i izvrše njihovu inspekciju.
Takvi sistemi mogli bi da budu prilagođeni za nošenje oružja, uključujući lasere ili projektile. Zapadni zvaničnici tvrde da su Peking i Moskva demonstrirali tehnologije koje bi mogle biti iskorišćene za ugrožavanje američkih i savezničkih satelita.
SAD su takođe optužile Rusiju za razvoj protivsatelitske sposobnosti koja uključuje satelit namenjen za nošenje nuklearnog oružja. Moskva je negirala da razvija nuklearno protivsatelitsko oružje bazirano u svemiru.
Tedman je prošle jeseni rekao da vojske sada satelite posmatraju kao „sisteme naoružanja“ koji moraju biti sposobni da manevrišu i vode borbu.
– Naporno radimo kako bismo zadržali našu stratešku prednost u svemiru – rekao je on.
Neki stručnjaci, međutim, napominju da je satelite i dalje lakše ometati sa Zemlje nego ih napadati drugom svemirskom letelicom.
U retkom otkrivanju detalja o sopstvenim sposobnostima, američke svemirske snage saopštile su u junu da su uvele elektromagnetno oružje sa Zemlje kompanije L3Haris Technologies, namenjeno onesposobljavanju ili ometanju protivničkih satelita.
Bliske borbe sa satelitima u orbiti
Iako SAD i dalje predstavljaju vodeću svemirsku silu u svetu, Kina ubrzano povećava i broj satelita kojima upravlja i složenost njihovih misija.
Kineski sateliti demonstrirali su ono što američki zvaničnici opisuju kao orbitalni “dogfight“, odnosno situacije u kojima se više satelita kreće sinhronizovano i na malom rastojanju.
Kineske svemirske letelice pokazale su i sposobnost da uhvate neispravan satelit i prebace ga u drugu orbitu.
Kina je prošle godine izvela ono što je, prema mišljenju zvaničnika američkih svemirskih snaga, najverovatnije bio pokušaj dopunjavanja goriva u orbiti.
Dopunjavanje goriva predstavljalo bi veliki tehnološki iskorak, jer su sateliti uglavnom ograničeni količinom goriva koju ponesu prilikom lansiranja.
Mogućnost dopune goriva mogla bi da odluči da li će neka svemirska letelica ostati “lovac“ ili postati meta.
Kineske institucije nastavljaju da razvijaju nove sposobnosti.
Dokumenti povezani sa patentima pokazuju da je proizvođač nekih od najnaprednijih kineskih vojnih aviona nabavio tehnologiju koja omogućava satelitima da autonomno izračunavaju manevre koji štede gorivo tokom potere za drugom svemirskom letelicom.
Istovremeno, obaveštenje o transferu tehnologije koje je objavio Nacionalni univerzitet odbrambene tehnologije opisuje zreo sistem sposoban da istovremeno upravlja stotinama satelita u odbrambene i operativne svrhe.
Istraživači drugog velikog kineskog univerziteta sa bliskim vezama sa vojskom takođe razvijaju satelite za praćenje i presretanje drugih objekata.
Prema dokumentima povezanim sa patentima, među konceptima su i sistemi u kojima više svemirskih letelica koristi mreže za hvatanje ciljeva.
Te institucije, kao ni Narodnooslobodilačka armija Kine, nisu odgovorile na zahteve za komentar.
Pojedine orbitalne sposobnosti, poput dopunjavanja goriva i hvatanja drugih satelita, mogle bi imati i civilne, odnosno nemilitarne primene.
Zvanični list kineske vojske PLA Daily objavio je 2022. godine komentar u kojem je navedeno da je kontrola svemira od ključnog značaja za zaštitu nacionalne bezbednosti, preuzimanje strateške inicijative i ostvarivanje pobede u ratu.
Komentari (0)