Niue, malo koralno ostrvo u južnom Pacifiku, 19. oktobra 1974. postalo je samoupravna država u slobodnom savezu sa Novim Zelandom. Taj istorijski dan bio je rezultat referenduma održanog početkom septembra iste godine, na kojem je 65 odsto stanovnika glasalo za samoupravu uz zadržavanje veza sa Novim Zelandom. Njihova odluka pretočena je u Ustavni zakon Niuea, a Ustav je stupio na snagu na Dan ustava – 19. oktobra.
Geografija i priroda
Niue se nalazi između Tonge, Samoe i ostrva Kuk, oko 2.400 kilometara severoistočno od Novog Zelanda. Ostrvo je ovalnog oblika, sa liticama, pećinama i prirodnim bazenima koji ga čine jedinstvenim. Glavni grad, Alofi, smešten je na zapadnoj obali.
Ostrvo ima tropsku klimu, a njegova ekskluzivna ekonomska zona prostire se na više od 300.000 kvadratnih kilometara. Od 2020. godine, 40 odsto tog mora zaštićeno je kroz projekat “Niue Moana Mahu”. Iste godine Niue je postao prva država na svetu sa nacionalnim statusom “tamnog neba“, čime štiti noćni ekosistem i podstiče astro-turizam.
Ostrvo su prvobitno naselili Polinežani iz Samoe i Tonge. Prvi put ga je zabeležio Evropljanin 1774. godine, kada ga je posetio kapetan Džejms Kuk. U 19. veku prihvaćeno je hrišćanstvo, a 1900. ostrvo je proglašeno britanskim protektoratom. Godinu dana kasnije anektirano je od strane Novog Zelanda. Tokom Prvog svetskog rata, više od 100 Niueanaca služilo je u novozelandskoj vojsci.
Šezdesetih godina 20. veka otvorilo se pitanje dekolonizacije, a 1974. održan je referendum o samoupravi. Ustavom je definisano da je Niue odgovoran za unutrašnje poslove, dok Novi Zeland zadržava odgovornost za spoljnu politiku i odbranu. Stanovnici Niuea ostali su novozelandski državljani.
Kultura i društvo
Niue ima oko 1.700 stanovnika raspoređenih u 14 sela, dok većina dijaspore živi na Novom Zelandu. Službeni jezici su niueanski i engleski. Kulturni identitet čuvaju kroz tradicionalne plesove, hiapo umetnost i hrišćanstvo, koje ima važnu društvenu ulogu.
Privreda i međunarodni status
Privreda Niuea zasniva se na poljoprivredi, ribarstvu, turizmu i pomoći Novog Zelanda. Ostrvo je redovno povezano sa Oklendom, a turizam je važan izvor prihoda.
Niue ima jedinstven politički status: samoupravna je država, ali u slobodnom savezu sa Novim Zelandom. To znači da ima svoj parlament i vladu, donosi zakone i vodi unutrašnju politiku, dok Novi Zeland preuzima odgovornost za odbranu i međunarodne odnose, uz saglasnost Niuea.
Stanovnici su novozelandski državljani i slobodno putuju i rade u obe zemlje. Iako nije članica Ujedinjenih nacija, Niue ima međunarodno priznanje i može sklapati međunarodne sporazume. Na taj način funkcioniše gotovo kao država, ali u savezu koji joj garantuje političku stabilnost i sigurnost.
Godine 2023. Sjedinjene Američke Države službeno su priznale Niue kao suverenu i nezavisnu državu. Iako nije član Komonvelta, Niue deluje u okviru Realma Novog Zelanda i član je Pacifičkog foruma.
BONUS VIDEO:
Komentari (0)