Srpska pravoslavna crkva i njeni vernici danas proslavljaju Ivanjdan, praznik rođenja Svetog Jovana Krstitelja, jednog od najpoštovanijih svetitelja u hrišćanstvu i proroka koji je krstio Isusa Hrista u reci Jordan.
Ivanjdan je jedna od češćih krsnih slava među Srbima, pa se u brojnim domovima danas obeležava uz slavsku sveću i posnu trpezu, budući da praznik pada u vreme Petrovdanskog posta.
Praznik sa dubokim narodnim korenima
Pored Božića i praznika posvećenih Presvetoj Bogorodici, Srpska pravoslavna crkva obeležava i rođenje Svetog Jovana Krstitelja, što ovaj datum svrstava među značajnije praznike u crkvenom kalendaru.
Međutim, Ivanjdan u narodnoj tradiciji ima i mnogo šire značenje. Njegovi koreni sežu u predhrišćanski period, kada je bio povezan sa zaštitom useva i ratarskih kultura, jer se obeležava u vreme žetve.
Branje lekovitog bilja i pletenje venaca
Jedan od najpoznatijih običaja vezanih za Ivanjdan jeste branje lekovitog bilja. Prema narodnom verovanju, biljke ubrane na ovaj praznik imaju najveću lekovitu moć tokom cele godine.
Žene su tradicionalno u ranim jutarnjim časovima odlazile na livade kako bi brale kantarion, hajdučku travu, nanu, majčinu dušicu i druge lekovite biljke koje su kasnije sušile i koristile za pripremu čajeva i prirodnih lekova. Kantarion se zbog toga u narodu često naziva i „travom Svetog Jovana“.
Na Ivanjdan se pletu i venčići od ivanjskog cveća, u koje se dodaju klasovi žita, glavice belog luka i cvetovi suncokreta. Nekada su ih devojke nosile na glavi ili kačile iznad ulaznih vrata, gde su ostajali do narednog Ivanjdana kao simbol zaštite doma i blagostanja.
Verovanja vezana za sunce i vodu
Narodna tradicija nalaže da se na Ivanjdan ustane pre izlaska sunca, kako bi godina protekla u zdravlju, uspehu i marljivosti. U pojedinim krajevima Srbije verovalo se da sunce tog jutra „igra“ pri izlasku, što se smatralo dobrim znakom.
Posebno mesto u običajima zauzima i voda. Kupanje u rekama, potocima ili na izvorima simbolizovalo je očišćenje od bolesti i sticanje snage i zaštite.
Ivanjske vatre i narodna verovanja
U pojedinim krajevima Srbije palile su se ivanjske vatre oko kojih se okupljala omladina. Preskakanje plamena smatralo se simbolom pročišćenja, zdravlja i zaštite od zlih sila, a ovaj običaj potiče iz starih slovenskih obreda posvećenih suncu.
Narodna verovanja propisivala su i određene zabrane. Na Ivanjdan se nije pozajmljivao novac, izbegavali su se teški fizički poslovi, a verovalo se da svađe i ružne reči mogu doneti neslogu i lošu sreću tokom cele godine.
Spoj hrišćanske tradicije i starih narodnih običaja učinio je Ivanjdan jednim od najprepoznatljivijih praznika u srpskoj kulturi, čiji se običaji i danas čuvaju u mnogim krajevima Srbije.
BONUS VIDEO:
Komentari (0)