Nauka razlikuje tri vrste suza: bazalne, refleksne i emocionalne. Sve tri nastaju u suznim žlezdama iznad očiju, ali se međusobno razlikuju po funkciji, hemijskom sastavu i nameni.
Bazalne suze predstavljaju osnovnu, neprekidnu odbranu oka. One su prisutne u očima u svakom trenutku i održavaju oči vlažnim slanom tečnošću, dok istovremeno ispiraju prljavštinu i prašinu, a svojim antibakterijskim supstancama pružaju zaštitu od infekcija. Ove suze takođe snabdevaju rožnjaču neophodnim hranljivim materijama, s obzirom na to da rožnjača nema krvne sudove i zavisi upravo od suznog filma za ishranu.
Refleksne suze aktiviraju se kao odgovor na spoljašnje nadražaje. Kada se kvalitet vazduha promeni,postane zadimljen, prašnjav ili ispunjen isparenjima, recimo od sečenja luka,to pokreće stvaranje refleksnih suza. Ove suze se luče u znatno većim količinama od bazalnih i sadrže antitela i enzime, koji se bore protiv potencijalnih infekcija, a intenzitet lučenja direktno zavisi od jačine nadražaja.
Emocionalne (psiho-emocionalne) suze predstavljaju posebnu kategoriju koja se izdvaja od druge dve. Za razliku od refleksnih suza, koje nastaju kao odgovor na akutni nadražaj poput prašine, psihičke suze nastaju tokom snažnih emocionalnih reakcija i pozitivnih i negativnih,a sadrže veće koncentracije određenih hormona.
Zašto su emocionalne suze posebne
Većina istraživača smatra da su emocionalne suze, izazvane snažnim osećanjima poput radosti ili tuge, jedinstvene za ljudsku vrstu. Iako slične emocije postoje i kod drugih životinjskih vrsta, do sada nije zabeležen nijedan slučaj da neka druga životinja pokazuje psihičko suzenje.
Nauka takođe ukazuje na to da ove suze, za razliku od bazalnih i refleksnih, nemaju direktnu funkciju za samo oko. Iako emocionalne suze takođe nastaju u oku, one same po sebi ne služe tom organu – smatra se da predstavljaju komunikacione signale, poput izražavanja potrebe za pomoć ili empatičnog odgovora. Za razliku od bazalnog i refleksnog suzenja, čije su fiziološke funkcije u potpunosti razjašnjene, poreklo i mehanizam emocionalnog suzenja i dalje su nedovoljno istraženi.
Novija istraživanja idu i korak dalje, ispitujući da li se razlikuju suze izazvane pozitivnim i negativnim emocijama. Analiza metabolita pokazala je da se refleksne, negativne emocionalne i pozitivne emocionalne suze jasno razlikuju jedne od drugih na biohemijskom nivou.
Istorijski kontekst
Suze kao fenomen naučno se proučavaju vekovima – još je 1662. godine danski naučnik Nils Stensen otkrio da suze nastaju u suznoj žlezdi. Zanimljivo je da je čuveni evolucionista Čarls Darvin u svoje vreme imao potpuno drugačije mišljenje o emocionalnim suzama. On ih je nazvao “besciljnim”, dok je kasnija nauka pokazala da suze zapravo doprinose društvenom povezivanju i podstiču ponašanje koje pomaže drugima.
Razvojni redosled
Postoji i evolutivna i razvojna logika u redosledu kojim se ove tri vrste suza pojavljuju. Bazalno, refleksno i psiho-emocionalno lučenje suza pojavilo se filogenetski tim redosledom, a isti redosled prate i tokom razvoja pojedinca. Bazalne suze postoje kod kopnenih kičmenjaka stotinama miliona godina, dok se kod ljudi pojavljuju nekoliko meseci pre rođenja; refleksne suze javljaju se nekoliko dana ili nedelja nakon rođenja, dok se psiho-emocionalno suzenje, kao poziv u pomoć, javlja tek nekoliko meseci, a kao potpuno razvijen mehanizam – tek godinama nakon rođenja.
Šta nauka još ne zna
Uprkos vekovnom interesovanju, mehanizam emocionalnog plača i dalje krije mnoge nepoznanice. Ograničen broj istraživanja doveo je do toga da specifične biohemijske karakteristike i funkcionalna uloga emocionalnih suza ostaju nedovoljno razjašnjene, uprkos njihovom izraženom poreklu koje se razlikuje od ostalih vrsta suza. Naučnici se slažu da je ova oblast tek na početku ozbiljnog istraživanja, i da dalje analize hemijskog sastava suza mogu doprineti razvoju novih dijagnostičkih metoda u medicini
Komentari (0)